Onafhankelijke informatiepagina over truffelceremonies

Een van de bekendste onderzoekslijnen naar psilocybine gaat over wat onderzoekers een "mystieke-type ervaring" noemen. De Amerikaanse onderzoeker Roland Griffiths en collega's van Johns Hopkins University beschreven dit voor het eerst uitgebreid in 2006, en vervolgonderzoek bevestigde de bevindingen sindsdien herhaaldelijk.¹⁰ Het gaat om een herkenbaar patroon: een gevoel van eenheid en verbondenheid met alles om je heen, tijdloosheid, ontzag en verwondering, en een tijdelijk minder scherpe grens tussen het eigen "ik" en de wereld daarbuiten. Veel mensen beschrijven het ook als een ervaring doordrenkt van liefde.

Wat dit onderzoek opvallend maakt, is hoe deelnemers deze ervaring achteraf beoordelen. In verschillende studies rangschikte een aanzienlijk deel van de deelnemers de ervaring onder de meest betekenisvolle van hun hele leven, vergelijkbaar met de geboorte van een kind. Sommige deelnemers beschrijven ook een mildere verhouding tot hun eigen sterfelijkheid, en existentiële inzichten die lang zijn blijven doorwerken. Onderzoekers zien deze mystieke-type ervaring als een van de factoren die samenhangt met positieve effecten in later onderzoek naar bijvoorbeeld depressie en angst.

Deze ervaring roept vaak filosofische vragen op, en het is goed om drie lagen uit elkaar te houden. Subjectief beschrijven deelnemers vaak iets als "alles is één", een oplossen van de gebruikelijke scheidslijn tussen zichzelf en de omgeving. Onderzoekers meten en beschrijven dit als een herkenbaar patroon van waargenomen eenheid, tijdloosheid en betekenis, zonder daarmee een uitspraak te doen over de aard van de werkelijkheid. Spirituele tradities interpreteren zulke ervaringen weer op hun eigen manier: het boeddhistische idee van "niet-zelf" bijvoorbeeld wordt door sommigen genoemd als een interessante parallel. Wetenschappelijk onderzoek bewijst niet dat "alles één is", het beschrijft wel dat mensen dit tijdens en na een ervaring met psilocybine op een overtuigende, persoonlijke manier zo kunnen ervaren.

Psilocybine wordt sinds enkele jaren onderzocht als mogelijke behandeling bij therapieresistente depressie: depressie die onvoldoende reageert op de gebruikelijke behandelingen zoals antidepressiva en therapie. Onderzoekscentra als Johns Hopkins University en het Centre for Psychedelic Research van Imperial College London voeren hiervoor klinische trials uit.

Een van de meest aansprekende resultaten kwam in 2021, toen onderzoekers van Imperial College London in The New England Journal of Medicine publiceerden dat twee psilocybinesessies bij mensen met langdurige, matige tot ernstige depressie minstens even goed werkten als zes weken dagelijks escitalopram, een veelgebruikt antidepressivum.¹³ Voor een middel dat in slechts twee sessies wordt toegediend, is dat een opvallende uitkomst.

In dit onderzoek krijgen deelnemers psilocybine niet als een op zichzelf staand middel, zoals een pil die je thuis inneemt. De sessies vinden plaats in een gecontroleerde, klinische setting, met uitgebreide voorbereiding vooraf, begeleiding tijdens de sessie zelf, en gestructureerde nazorg erna. Onderzoekers beschouwen die begeleiding als een wezenlijk onderdeel van het effect. In Nederland is psilocybine nog geen erkende behandeling binnen de GGZ, maar het is precies dit soort onderzoek dat de weg voorbereidt naar een mogelijke toekomstige toepassing.

Een van de meest aangehaalde onderzoekslijnen betreft mensen met een levensbedreigende diagnose, zoals uitgezaaide kanker. Onderzoekers zoals Roland Griffiths (Johns Hopkins)¹¹ en Stephen Ross (New York University)¹² publiceerden studies waarin deelnemers met zo'n diagnose een enkele, hoge dosis psilocybine kregen, in een zorgvuldig begeleide klinische setting.

De bevindingen waren opvallend: bij een groot deel van de deelnemers nam de angst voor de dood merkbaar af, en ontstond meer acceptatie van hun situatie. Wat deze onderzoeken bijzonder maakt, is hoe lang deze effecten aanhielden. Bij follow-upmetingen, soms maanden tot zelfs jaren later, rapporteerde een deel van de deelnemers dat de verminderde doodsangst en toegenomen acceptatie waren gebleven, na een enkele sessie.

Dit onderzoek vond plaats in intensieve, therapeutisch begeleide settings, met zorgvuldige voorbereiding, medische screening en professionele nazorg gericht op precies deze levensfase. Het laat zien hoe diepgaand en langdurig een enkele, goed begeleide ervaring kan doorwerken.

Bij PTSS (posttraumatische stressstoornis) en trauma is extra voorzichtigheid en eerlijkheid op zijn plaats. Onderzoek naar psilocybine specifiek bij PTSS staat nog in een vroeg stadium, met aanzienlijk minder klinische data beschikbaar dan bijvoorbeeld bij depressie of doodsangst.

De theorie achter mogelijke effecten hangt samen met twee mechanismen. Psilocybine lijkt tijdelijk vermijdingsgedrag te verminderen: het automatische mechanisme waarmee mensen met trauma pijnlijke herinneringen en gevoelens uit de weg gaan. Daarnaast zien onderzoekers een verminderde activiteit in het zogeheten default mode network, het hersennetwerk dat onder meer samenhangt met piekeren en vastzittende denkpatronen, gecombineerd met een tijdelijke toename van neuroplasticiteit: het vermogen van hersencellen om nieuwe verbindingen te vormen.¹⁵ De gedachte is dat deze effecten samen ruimte kunnen maken om traumatische herinneringen met meer innerlijke afstand te benaderen.

Dit is grotendeels theorie, gebaseerd op vroeg en klein onderzoek. Bij actuele, ernstige PTSS is voorzichtigheid essentieel: overleg altijd eerst met een behandelaar voordat je een ceremonie overweegt. Dit is nadrukkelijk geen erkende behandeling voor PTSS.

Psilocybine wordt ook onderzocht als mogelijk hulpmiddel bij verslaving, met het meeste onderzoek tot nu toe gericht op rookverslaving. Een pilotonderzoek van Johns Hopkins University combineerde een beperkt aantal psilocybine-sessies met gedragstherapeutische begeleiding gericht op stoppen met roken.¹⁴

De resultaten waren opvallend: van de vijftien deelnemers rookte 80 procent na zes maanden nog steeds niet, een aanzienlijk hoger percentage dan gebruikelijk wordt gezien bij standaardbehandelingen voor rookverslaving. Onderzoekers vermoeden dat een combinatie van factoren hierbij een rol speelt, waaronder het doorbreken van vastzittende gewoontepatronen en de motiverende werking van een betekenisvolle ervaring.

Het ging om een klein, eerste onderzoek, en vervolgstudies naar rookverslaving en andere vormen van verslaving, zoals alcoholverslaving, lopen inmiddels. Dit vroege onderzoek behoort wel tot de meest veelbelovende resultaten binnen het psychedelica-onderzoek tot nu toe.

Niet alle betekenisvolle effecten van een truffelceremonie laten zich in een laboratorium meten. Veel mensen, ook buiten klinisch onderzoek om, vertellen dat een ceremonie vragen oproept over wat er werkelijk toe doet in hun leven: over sterfelijkheid, over verbondenheid met anderen, over liefde, en over keuzes die ze al lang voor zich uitschoven.

Een mogelijke verklaring hiervoor ligt in de onderzoekslijn naar mystieke-type ervaringen hierboven. Het gevoel van eenheid, tijdloosheid en het tijdelijk loslaten van het gewone zelfbeeld dat daar wordt onderzocht, lijkt bij veel mensen precies de laag te raken waar dit soort levensvragen vandaan komen. Sommige mensen vinden woorden voor die laag in spirituele tradities, zoals het boeddhistische idee van niet-zelf, of in het simpelweg beschrijven van een gevoel van "alles is één". Dat zijn persoonlijke, betekenisvolle interpretaties, geen wetenschappelijke conclusies.

Dit onderdeel is bewust minder klinisch dan de andere thema's hierboven. Wel is het eerlijk om te benoemen dat dit voor veel mensen een van de meest genoemde redenen is om aan een ceremonie te beginnen.